Ba’zan rassomning asarlarini qayta ko‘rish — o‘tmishga qaytish emas, bugungi nigohimizni sinab ko‘rishdir. Bir necha o‘n yillar avval yaratilgan kartina qarshisida turgan tomoshabin rassom ko‘rgan dunyo bilan o‘z davri o‘rtasida ko‘rinmas suhbat boshlaydi.

Bugun, 16-sentabr kuni O‘zbekiston Badiiy akademiyasining Markaziy ko‘rgazmalar zalida O‘zbekiston xalq rassomi **Aleksandr Petrovich Perov (1936–2008)**ning 90 yillik yubileyiga bag‘ishlangan shaxsiy rangtasvir ko‘rgazmasi ochildi. Ekspozitsiya Badiiy ko‘rgazmalar direksiyasi fondidan “Bizning meros” turkum loyihasi doirasida tanlab olingan rangtasvir asarlaridan tashkil qilingan.

Perovning qahramonlari — kolxoz dalalari va fermalarida mehnat qilayotgan insonlar, ishchilar, mexanizatorlar, Vatan himoyasi uchun uyidan uzoqda jang qilgan oddiy askarlar. Rassom ularni dabdaba yoki ortiqcha patetikasiz, samimiy munosabat bilan tasvirlaydi. Bugun bu obrazlarga qarar ekanmiz, ular nafaqat badiiy qahramon, balki o‘tib ketgan davrning guvohi sifatida ham namoyon bo‘ladi.

Urushdan oldingi davr farzandi bo‘lgan Aleksandr Perovning Chimkentda o‘tgan bolaligi Ikkinchi jahon urushining og‘ir yillariga to‘g‘ri kelgan. Non taqchil, oyoq kiyim esa deyarli yo‘q bo‘lgan o‘sha davrda otasi frontga kuzatilgach, onasi ikki nafar yosh o‘g‘lini yolg‘iz voyaga yetkazgan.

Shahar Pionerlar uyidagi tasviriy san’at to‘garagiga qatnagan iqtidorli bolaning rassomlikka bo‘lgan qiziqishi yillar o‘tishi bilan kasbiy tanlovga aylandi. Uning eng katta orzularidan biri P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtiga o‘qishga kirish edi. Bu yerda u o‘zining ilk professional saboqlarini oldi.

1959-yilda harbiy xizmatdan qaytgach, Perov o‘zi tahsil olgan bilim yurtida dars bera boshladi. Shu bilan birga A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutida R. Ahmedov, P. Krivonos va V. Kovininlardan ta’lim oldi. Institutni tamomlagach, besh yil davomida shu dargohda pedagoglik qildi. 1974-yildan esa Respublika rassomlik maktab-internatida yosh rassomlarni tarbiyaladi. Shunday qilib, Perovning hayotida rassomlik va pedagoglik bir-biridan ajralmagan ikki yo‘nalishga aylandi.

Perovning “Yigirmanchi yillar” va “Suv keladi” asarlari uchun 1970-yilda O‘zbekiston Vazirlar Kengashining Respublika mukofoti berilgan. Ammo rassom merosini faqat mukofotlar yoki rasmiy e’tirof orqali o‘lchab bo‘lmaydi. Uning zamondoshlari xotirasida Perov, avvalo, inson sifatida qolgan.

Badiiy ko‘rgazmalar direksiyasi direktorining o‘rinbosari, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi, san’atshunos Lyudmila Kodzayeva rassom va pedagog A. Perovning oilasi bilan yaqindan tanish bo‘lganini eslab, uning Toshkent badiiy jamoatchiligi xotirasida doimo yoshligicha qolgan inson ekanini ta’kidladi. U kamtarona xonadonda yashagan bo‘lsa-da, doimo do‘stlari va shogirdlari qurshovida bo‘lgan. Uning uyida Toshkent badiiy yoshlarining, jumladan, “oltmishinchi yillar avlodi” vakillarining uchrashuvlari o‘tkazilgan. Perov shogirdlarining taqdiriga ham befarq bo‘lmagan. U har bir talabaning diplom himoyasiga kelib, o‘z maslahatlarini bergan.

“Bular o‘ziga xos insonlar edi”,
— deya xulosa qildi L. Kodzayeva.

Bu xotira rassomning boshqa bir qirrasini ochadi: u faqat kartina yaratgan ijodkor emas, o‘zidan keyingi avlod bilan bilim va tajribasini bo‘lishgan pedagog ham edi.

Aleksandr Perov natyurmort va janrli kompozitsiya ustasi, tabiatdagi muayyan detalning ta’sirchan kuchini nozik his qilgan manzara rassomi edi. Uning asarlarida predmet shunchaki tasvir uchun mavjud emas. Detal umumiy kayfiyatning bir qismiga aylanadi, rang esa tasvirlangan voqeaning hissiy ta’sirini kuchaytiradi.

Ekspozitsiyada tomoshabin e’tiborini tortadigan asarlardan biri bolalar xokkey o‘ynayotgan janrli kartinadir.

Rassom voqeaga yuqoridan nazar tashlaydi. Muz maydonida tez sirpanayotgan bolalar, ularning harakati, konkilarining yupqa muz ustidagi shiqirlashi, quloq yonidan esayotgan shamol va ayozli kunning musaffo havosi bir butun tasvirga aylanadi. Bu yerda rassom voqeani shunchaki ko‘rsatmaydi — uning ritmini his qildiradi. Va shu ritm orqali kartinada bolalikning beg‘ubor quvonchi paydo bo‘ladi.

“Bizning meros” loyihasining ahamiyati ham aynan shu yerda namoyon bo‘ladi.

Meros — faqat saqlab qo‘yiladigan va yubiley sanalarida namoyish etiladigan asarlar majmuasi emas. Merosning haqiqiy hayoti u yangi avlod qarshisida paydo bo‘lganida, yangi savollar tug‘dirganida davom etadi. Bugun Perovning asarlari qarshisida turib, biz nafaqat bir rassomning ijodiy yo‘lini, balki o‘zimizdan oldingi avlodning qanday yashagani, nimani qadrlagani va dunyoni qanday ko‘rganini ham o‘qishga harakat qilamiz.

Balki san’at merosining kuchi ham shundadir — u o‘tmishda qolib ketmaydi. Har bir yangi tomoshabin, har bir yangi avlod uning qarshisida o‘z savolini beradi va shu orqali merosni yana davom ettiradi. Aleksandr Perovning rangtasviriga bag‘ishlangan ushbu ko‘rgazma tomoshabinni ana shunday suhbatga chorlaydi.

Ekspozitsiya O‘zbekiston Badiiy akademiyasining Markaziy ko‘rgazmalar zalida 1-oktabrgacha davom etadi.